Διαχείριση εξαρτήσεων (Αλκοόλ – Ουσίες – Τζόγος – Διαδίκτυο, κ.ά.)
Η διαχείριση των εξαρτήσεων, όπως ο αλκοολισμός, η τοξικομανία, ο τζόγος ή η ολοένα και πιο συχνή εξάρτηση από το διαδίκτυο, αποτελεί μία από τις πιο απαιτητικές ψυχοθεραπευτικές προκλήσεις για όλους τους εμπλεκόμενους. Αυτή περιλαμβάνει τον ίδιο τον θεραπευόμενο, τον θεραπευτή, τον περίγυρό του και συνολικά την κοινωνία. Η δυσκολία σχετίζεται τόσο με την ένταση του προβλήματος — που συχνά φτάνει στα όρια της πλήρους εξαθλίωσης του θεραπευόμενου — όσο και με τη διάρκεια της θεραπείας, η οποία μπορεί να εκτείνεται σε αρκετά χρόνια.
Οι βαθιές ρίζες των εξαρτήσεων
Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία που χρειάζεται να γνωρίζουμε για τις εξαρτήσεις είναι ότι οι ρίζες τους είναι βαθιές και πολυεπίπεδες. Αυτό σημαίνει ότι συχνά συνδέονται με ακατέργαστα ή καταπιεσμένα συναισθήματα που υπάρχουν από πολύ μικρή ηλικία.
Η έναρξη του εθισμού και η επίδραση στην ταυτότητα
Το γεγονός ότι οι εξαρτήσεις συχνά ξεκινούν σε νεαρή ηλικία — ακόμη και στα πρώτα στάδια της εφηβείας — το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο πολύπλοκο, καθώς επηρεάζει ουσιαστικά την ανάπτυξη της ταυτότητας. Με απλά λόγια, στην περίοδο της εφηβείας, όπου φυσιολογικά εδραιώνονται βασικά στοιχεία του χαρακτήρα μας, οι εθισμένοι βιώνουν ήδη αλλοίωση στον τρόπο αντίληψης και την λειτουργία τους. Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό και το γεγονός ότι πολλοί εξαρτημένοι δεν αντιλαμβάνονται ότι χρειάζονται υποστήριξη ή θεραπεία.
Το «τείχος» του εθισμού
Ένα ακόμη ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των εθισμών είναι ότι το βαθύτερο, ανεπεξέργαστο συναίσθημα «καλύπτεται» από το έντονο συναίσθημα που προκαλεί ο ίδιος ο εθισμός. Το συναίσθημα αυτό (π.χ. η ευφορία στην περίπτωση των τοξικομανών) είναι τόσο ισχυρό, ώστε λειτουργεί σαν ένα «τείχος» που δεν επιτρέπει να δούμε την πραγματική πηγή του προβλήματος. Η προσέγγιση του βαθύτερου τραύματος ισοδυναμεί με το «γκρέμισμα» ενός ολόκληρου εσωτερικού κόσμου και την αναδόμησή του από την αρχή — μία διαδικασία που αποτελεί πραγματικό άθλο, με τις πιθανότητες πολλές φορές να μην είναι υπέρ μας.
Ο ρόλος του περιβάλλοντος στη θεραπεία
Ένας κρίσιμος παράγοντας στη διαχείριση των εξαρτήσεων είναι η αναγνώριση ότι ο εξαρτημένος αποτελεί συχνά τον πιο αδύναμο και ευάλωτο κρίκο της κοινωνικής αλυσίδας. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η θεραπευτική παρέμβαση αφορά όχι μόνο τον ίδιο, αλλά και το περιβάλλον του. Συχνά, η συμμετοχή των μελών της οικογένειας ή κοντινών ανθρώπων στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία είναι απαραίτητη, ώστε να μπορούν να υποστηρίξουν αποτελεσματικά τον θεραπευόμενο.
H έγκαιρη παρέμβαση είναι καθοριστική
Η έγκαιρη έναρξη της θεραπείας είναι καθοριστική για την εξέλιξη της θεραπείας. Γι’ αυτό είναι σημαντικό ο κοινωνικός περίγυρος να παροτρύνει τον εξαρτημένο να ξεκινήσει τη διαδικασία το συντομότερο δυνατό.
Πολυεπίπεδη θεραπευτική προσέγγιση
Η θεραπεία χρειάζεται να είναι πολυεπίπεδη: εκτός από την ατομική ψυχοθεραπεία, η συμμετοχή σε θεραπευτικές ομάδες μπορεί να βελτιώσει σημαντικά το αποτέλεσμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί και φαρμακευτική υποστήριξη από ψυχίατρο, πάντα σε συνδυασμό με την ψυχοθεραπεία.
Υπομονή από όλους
Το σημαντικότερο στοιχείο αυτής της πορείας είναι η υπομονή, όχι μόνο από τον θεραπευτή αλλά και από όλους τους εμπλεκόμενους. Ο εξαρτημένος μοιάζει με ένα μικρό παιδί που θα «πέσει» και θα χρειαστεί να «ξανασηκωθεί» πολλές φορές, μέχρι να καταφέρει να σταθεί σταθερά.
Επιμονή από τον θεραπευόμενο
Από την πλευρά του θεραπευόμενου, η επιμονή είναι εξίσου κρίσιμη. Η ίδια δύναμη που τον βοήθησε να σηκωθεί ξανά και ξανά μέχρι να μάθει κυριολεκτικά να περπατά είναι αυτή που θα τον στηρίξει στην πορεία της απεξάρτησης.
Η σημασία της αναζήτησης βοήθειας
Το πιο κοινό χαρακτηριστικό όλων των εξαρτήσεων είναι ότι δεν αντιμετωπίζονται χωρίς βοήθεια. Δεν είναι πρόβλημα ούτε ντροπή να ζητάμε βοήθεια. Το πραγματικό πρόβλημα είναι να αφήνουμε τον εαυτό μας να υποφέρει και να φθείρεται χωρίς ουσιαστικό λόγο. Η αναζήτηση στήριξης είναι ένα βήμα προς την ελευθερία και την ψυχική ισορροπία.