Διαχείριση κατάθλιψης: Συνδυάζοντας θεραπεία και αυτοφροντίδα
Η κατάθλιψη είναι μία από τις πιο συχνές και σοβαρές ψυχικές παθήσεις, με σημαντικό αντίκτυπο τόσο σε προσωπικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Παρά τις δυσκολίες που μπορεί να προκαλέσει, η έγκαιρη αναγνώριση και η κατάλληλη υποστήριξη μπορούν να οδηγήσουν σε ουσιαστική βελτίωση της ποιότητας ζωής. Επειδή είναι ένα συχνό φαινόμενο, υπάρχει πλούσια βιβλιογραφία και πληθώρα θεραπευτικών τεχνικών, οι οποίες μπορούν να συνδράμουν αποτελεσματικά, συνήθως χωρίς να είναι απαραίτητη η φαρμακευτική αγωγή.
Κατανόηση της κατάθλιψης
Η κατάθλιψη μπορεί να πυροδοτηθεί από ποικίλες αιτίες και να ενταθεί από πολλούς παράγοντες. Συχνά συνδυάζει βιολογικές, ψυχολογικές και κοινωνικές παραμέτρους, ενώ εκδηλώνεται όχι μόνο στο συναισθηματικό αλλά και στο σωματικό επίπεδο. Τυπικά σωματικά συμπτώματα περιλαμβάνουν (ενδεικτική λίστα):
- Συνεχή αίσθηση εξάντλησης
- Αϋπνία ή συχνές νυχτερινές αφυπνίσεις
- Διαταραχές στην όρεξη και το βάρος
- Πόνο στη μέση, στον αυχένα ή στους ώμους
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, το κοινό στοιχείο είναι ότι το σώμα εμφανώς ταλαιπωρείται σαν κάποιος να του επιτίθεται, χωρίς φυσικά να υπάρχει κάποιος που κυριολεκτικά να το κάνει. Προφανώς, είμαστε εμείς οι ίδιοι που ασυνείδητα ταλαιπωρούμε το σώμα μας προκαλώντας του πόνο ή διαταράσσοντας την ισορροπία του.
Διαχείριση ενέργειας και κατάθλιψη
Όπως κάθε άνθρωπος, έτσι και κάποιος που ταλαιπωρείται από την κατάθλιψη, παίρνει ενέργεια από το φαγητό που τρώει προκειμένου να εκτελέσει διάφορες λειτουργίες απαραίτητες για όλους μας. Συνοπτικά οι λειτουργείες αυτές είναι
- εκτέλεση σωματικών εργασιών (πχ κουβαλάω τα ψώνια)
- εκτέλεση πνευματικών εργασιών (πχ συμπληρώνω μια αίτηση)
- γενική λειτουργία του σώματος (πχ κυκλοφορία του αίματος)
- ανοσοποιητικό σύστημα του σώματος (πχ καταστροφή παθογόνων μικροβίων)
Παρατηρούμε ότι οι λειτουργίες είναι τόσο συνειδητές (πχ κουβαλάω τα ψώνια) όσο και ασυνείδητες (πχ κυκλοφορία του αίματος). Μια διαταραχή των συνειδητών λειτουργιών θα επιφέρει μια αντίστοιχη διαταραχή στις ασυνείδητες λειτουργίες και αντίστροφα, γιατί το σώμα ανά πάσα στιγμή λειτουργεί ενιαία.
Παράδειγμα καθημερινής ανισορροπίας
Φανταστείτε έναν μαθητή που ετοιμάζεται για πανελλήνιες εξετάσεις και θέλει να κάνει ένα διάλειμμα για να χαλαρώσει, αλλά οι γονείς του δεν το επιτρέπουν. Αναγκάζεται να συνεχίσει να διαβάζει, παραμελώντας τη σωματική του άσκηση και την κοινωνική του επαφή.
Αν αυτό συμβαίνει συστηματικά, το αποτέλεσμα θα είναι να έχει μόνιμα σκυμμένο το κεφάλι, αφενός επειδή διαβάζει ασταμάτητα και αφετέρου επειδή είναι στεναχωρημένος που δεν μπορεί να δει τους φίλους του.
Αυτή η στάση του κεφαλιού είναι αφύσικη, οπότε θα αρχίσει να δημιουργεί προβλήματα στον αυχένα και την σπονδυλική στήλη που είναι υπεύθυνη για την αποστολή των σημάτων από τα διάφορα σημεία του σώματος προς τον εγκέφαλο και αντίστροφα. Η προβληματική επικοινωνία του εγκεφάλου με το υπόλοιπο σώμα, θα οδηγήσει σε διαφόρων ειδών παρενέργειες, όπως πόνους σε όλο το μυϊκό σύστημα, διαταραχές της όρεξης, του ύπνου, υποβάθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος κλπ.
Με απλά λόγια, μια απλή παρέμβαση στο συνειδητό επίπεδο, δηλαδή περισσότερο διάβασμα και λιγότερη σωματική άσκηση, καταλήγει σε μια ασυνείδητη δυσλειτουργία του σώματος που δεν βοηθάει κανένα και σε τίποτα. Εννοείται ότι στην πράξη όταν υποφέρουμε από κατάθλιψη ή έχουμε καταθλιπτικά συμπτώματα τα περιστατικά είναι πολύ πιο σύνθετα και περισσότερο έντονα με αποτέλεσμα να μην μπορούμε να τα διαχειριστούμε ούτε ως ενήλικες. Η δυσλειτουργία του σώματος μας έχει γίνει πλέον η δεύτερη φύση μας.
Στρατηγικές αντιμετώπισης της κατάθλιψης
H αντιμετώπιση της κατάθλιψης δεν είναι τίποτα παραπάνω από την επιστροφή στη φυσιολογική ροή του προγράμματός μας. Το συναίσθημα που κυριαρχεί και δεν μας επιτρέπει να επιστρέψουμε σε αυτή είναι ο φόβος ανάμεικτος με μια λύπη για όλα όσα έχουμε χάσει όλο το προηγούμενο διάστημα. Η ουσιαστική διαχείριση της κατάθλιψης περιλαμβάνει:
- εναλλαγή σωματικών και πνευματικών δραστηριοτήτων,
- αντιμετώπιση του φόβου και της λύπης που συχνά συνοδεύουν την πάθηση,
- καλλιέργεια συνειδητότητας, ώστε να αναγνωρίζουμε τα πρότυπα σκέψης και συμπεριφοράς που μας επιβαρύνουν,
- άντληση γνώσης και δύναμης από όλες τις προηγούμενες εμπειρίες - ευχάριστες και δυσάρεστες.
Ο ρόλος της αυτοφροντίδας
Τα παραπάνω δεν μπορούν να επιτευχθούν αν δεν αποφασίσουμε να είμαστε τρυφεροί και στοργικοί με τον εαυτό μας. Η αυτοφροντίδα δεν είναι πολυτέλεια αλλά βασική ανάγκη. Περιλαμβάνει απλές καθημερινές πρακτικές όπως:
- επαρκή ξεκούραση και ύπνο
- ισορροπημένη διατροφή
- τακτική σωματική άσκηση
- επαφή με αγαπημένα πρόσωπα
- δημιουργικές δραστηριότητες που προσφέρουν χαρά
Η σημασία της αναζήτησης βοήθειας
Η κατάθλιψη συνοδεύεται από ένα έντονο κοινωνικό στίγμα, που χρειάζεται να εξαφανίσουμε. Δεν είναι πρόβλημα ούτε ντροπή να ζητάμε βοήθεια. Το πραγματικό πρόβλημα είναι να αφήνουμε τον εαυτό μας να υποφέρει και να φθείρεται χωρίς ουσιαστικό λόγο. Η αναζήτηση στήριξης είναι ένα βήμα προς την ελευθερία και την ψυχική ισορροπία.