Διαχείριση ψυχοσωματικών: Το σώμα μας μιλάει
Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι από τα πιο συχνά φαινόμενα που συναντώνται στον χώρο της ψυχοθεραπείας και, πρακτικά, αφορούν σε μικρό ή μεγάλο βαθμό το σύνολο των ανθρώπων. Δεν βιώνουμε όλοι με την ίδια ένταση ή συχνότητα τέτοια συμπτώματα, ούτε έχουμε πάντα την ανάγκη να τα διαχειριστούμε άμεσα. Ωστόσο, είναι σήματα που σπάνια αφήνουν κάποιον ασυγκίνητο. Τα ψυχοσωματικά δεν συνδέονται απαραίτητα με συγκεκριμένες ψυχικές παθήσεις· αντιθέτως, λειτουργούν σαν μηνύματα του σώματος που μας καλούν να ενεργοποιηθούμε.
Ψυχοσωματικά συμπτώματα
Επειδή δεν σχετίζονται με μία και μόνο ψυχική πάθηση, τα ψυχοσωματικά περιλαμβάνουν πολύ ευρύ φάσμα εκδηλώσεων. Ενδεικτικά:
- Πονοκέφαλοι χωρίς οργανική αιτία
- Πόνοι στο στομάχι ή στο έντερο (π.χ. σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου)
- Ταχυκαρδίες
- Ζαλάδες
- Δυσκολία στην αναπνοή
- Μυϊκοί πόνοι ή σπασμοί
Η έντασή τους και η διάρκειά τους μπορεί να ποικίλλει σημαντικά, ανάλογα με τις περιστάσεις. Πριν απευθυνθούμε σε ψυχοθεραπευτή, είναι σκόπιμο να προηγηθεί ιατρικός έλεγχος, ώστε να αποκλειστούν οργανικές αιτίες.
Κατανόηση των ψυχοσωματικών
Αφού αποκλειστούν οι οργανικές αιτίες, γίνεται φανερό ότι τα ψυχοσωματικά δεν είναι «τυχαία»: ο σκοπός τους είναι να μας τραβήξουν την προσοχή, ώστε να αντιμετωπίσουμε θέματα που έχουμε παραμελήσει ή αποφύγει.
Συχνά, αυτά τα θέματα σχετίζονται με συναισθήματα που αρνούμαστε να αποδεχτούμε, να εκφράσουμε ή να επεξεργαστούμε ουσιαστικά. Η δυσκολία αυτή έχει συχνά ρίζες στην παιδική μας ηλικία, όταν δεν διδαχθήκαμε πώς να αναγνωρίζουμε και να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας.
Αξιοσημείωτο είναι ότι τα συναισθήματα μπορεί να είναι τόσο δυσάρεστα (π.χ. λύπη) όσο και ευχάριστα (π.χ. χαρά που «μπλοκάρεται» λόγω άγχους ηδονής).
Σε πρακτικό επίπεδο, κάθε έντονο συναίσθημα μπορεί να διαταράξει την αναπνοή μας και να επηρεάσει τη στάση του σώματος (πχ με μαλώσανε και είμαι σκυμμένος). Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη οξυγόνωση του εγκεφάλου και πίεση στα νεύρα της σπονδυλικής στήλης, γεγονός που παραμορφώνει τα νευρικά σήματα μεταξύ εγκεφάλου και σώματος.
Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων δημιουργεί έναν «φαύλο κύκλο», όπου το σώμα λαμβάνει διαστρεβλωμένες οδηγίες, προκαλώντας περαιτέρω δυσλειτουργίες και δυσάρεστες αισθήσεις.
Διαχείριση ψυχοσωματικών
Ένα πρώτο, θεμελιώδες βήμα για τη ρύθμιση και διαχείριση των ψυχοσωματικών είναι η συστηματική σωματική άσκηση, σε συνδυασμό με ασκήσεις αναπνοής. Αυτές οι πρακτικές συμβάλλουν στη μείωση των συμπτωμάτων και επιτρέπουν στα δύσκολα συναισθήματα να αναδυθούν με πιο ήπιο και ελεγχόμενο τρόπο.
Όταν έχουμε αποκτήσει μια βασική σωματική ηρεμία, είναι πιο εύκολο να προσεγγίσουμε τα συναισθήματα και να τα διαχειριστούμε αποτελεσματικά. Έτσι, δεν περιοριζόμαστε σε προσωρινή ανακούφιση, αλλά στοχεύουμε σε ουσιαστική και μακροχρόνια βελτίωση, εφόσον παραμένουμε πρόθυμοι να ακούμε και να σεβόμαστε τα «μηνύματα» που μας στέλνει το σώμα μας (βλ. γλώσσα του σώματος).
Η σημασία της αναζήτησης βοήθειας
Τα ψυχοσωματικά, ακόμη και στην πιο απλή εκδοχή τους, είναι ικανά να μας καταστρέψουν την ποιότητα ζωής. Δεν είναι πρόβλημα ούτε ντροπή να ζητάμε βοήθεια. Το πραγματικό πρόβλημα είναι να αφήνουμε τον εαυτό μας να υποφέρει και να φθείρεται χωρίς ουσιαστικό λόγο. Η αναζήτηση στήριξης είναι ένα βήμα προς την ελευθερία και την ψυχική ισορροπία.