Άρθρα
Τα παρακάτω άρθρα αφορούν τόσο θεωρητικά, όσο και πρακτικά ζητήματα σχετικά με την ψυχοθεραπεία. Σε κάθε περίπτωση αποτελούν μόνο τροφή για σκέψη και όχι επιστημονική γνώση.
Αγάπη - Μίσος
Τι είναι η αγάπη; Γιατί είναι τόσο σημαντική; Πώς την εκφράζουμε σωματικά και τι λειτουργίες εξυπηρετεί; Ποια η σχέση της με το μίσος; Απαντήσεις σε διάφορες ερωτήσεις σχετικές με την σωματική έκφραση και λειτουργία των συναισθημάτων της αγάπης και του μίσους.
Αντίσταση στη θεραπεία
Ένα από τα κύρια συστατικά μιας ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας είναι η αντίσταση που παρουσιάζει ο θεραπευόμενος σε αυτή τη διαδικασία. Τα κίνητρα της αντίστασης είναι αφενός ο φόβος ανάδυσης δυσάρεστων ιδεών ή/και συναισθημάτων και αφετέρου η μη-συνειδητοποίηση των μη-αποδεκτών παρορμήσεων. Η αντίσταση αυτό το επιτυγχάνει παραμορφώνοντας οτιδήποτε ενοχλητικό αναδύεται από το ασυνείδητο του θεραπευόμενου.
Γάμος vs Ψυχοθεραπεία
Πολλοί από τους ανθρώπους που κάνουν ψυχοθεραπεία κατά τη διάρκεια της θεραπείας τους παρατηρούν πολλές και σημαντικές αλλαγές στον εαυτό τους. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι με τη συνδρομή της ψυχοθεραπείας αντιλαμβάνονται διαφορετικά τα πράματα ή/και ότι διαχειρίζονται διαφορετικά τις καταστάσεις που τους αφορούν. Επί της ουσίας, βέβαια, αυτό που συμβαίνει είναι ότι στη διάρκεια της ψυχοθεραπείας αποκτούμε επίγνωση των συναισθημάτων μας και είναι κυρίως αυτή η επίγνωση που μας ωθεί - οδηγεί στις εκάστοτε αλλαγές.
Δεν είμαι θυμωμένος!
Η ανωτέρω φράση είναι μια από αυτές που όλοι έχουμε πει τουλάχιστον μια φορά στη ζωή μας, παρά το γεγονός ότι γνωρίζαμε πολύ καλά πως ήμασταν (συνήθως πολύ) θυμωμένοι. Αξίζει να σημειώσουμε ότι και οι συνομιλητές μας γνώριζαν ότι λέγαμε ψέματα, πρώτα στους εαυτούς μας και μετά σε αυτούς. Ευτυχώς, αρκετές φορές, όταν έχουμε απομακρυνθεί από το συμβάν που αποτέλεσε την αφορμή του θυμού μας, είμαστε σε θέση να αποδεχτούμε ότι την ύπαρξη του θυμού μας έτσι ώστε την επόμενη φορά να είμαστε πιο δεκτικοί σε αυτό που μας συμβαίνει.
Δευτερεύοντα μαθήματα
Συχνά ακούμε μαθητές, καθηγητές ή/και υπεύθυνους χάραξης εκπαιδευτικής πολιτικής να ταξινομούν τα μαθήματα του σχολείου σε πρωτεύοντα και σε δευτερεύοντα. Η φρασεολογία και η αφορμή για τον διαχωρισμό αυτό διαφέρει ανάλογα με το ποιος κάνει τον διαχωρισμό, αλλά η ουσία είναι ότι ο διαχωρισμός γίνεται, είναι διαδεδομένος και θεωρείται δεδομένος. Τα συνήθη 'θύματα' αυτού του διαχωρισμού είναι τα μαθήματα της γυμναστικής και των καλλιτεχνικών, ενώ αναλόγως των περιστάσεων μπορεί να είναι και άλλα μαθήματα. Ενδεικτικά, η φυσική θεωρείται δευτερεύουσα από όσους ακολουθούν θεωρητική κατεύθυνση, ενώ η ιστορία θεωρείται δευτερεύουσα από όσους ακολουθούν τεχνολογική κατεύθυνση.
Είναι κανείς εδώ;
Συχνά - πυκνά ακούμε ότι ο άνθρωπος είναι και αυτός μέρος της φύσης και ως εκ τούτου είναι σκόπιμο να παρατηρεί και να μαθαίνει από όλα τα υπόλοιπα έμβια όντα αυτού του πλανήτη. Από την άλλη πλευρά όμως, ο άνθρωπος, όπως και όλα τα υπόλοιπα έμβια και άβια όντα αυτού του πλανήτη, αποτελείται από πολλά μικροσκοπικά σωματίδια (πρωτόνια, ηλεκτρόνια κλπ) που έχουν τους δικούς τους κανόνες και πρακτικές. Αξίζει ως εκ τούτου να μάθουμε και από αυτά μερικά πράματα αφού και αυτά είναι κομμάτι του εαυτού μας. Το πιο απλό που μπορούμε να κάνουμε είναι να ανακαλύψουμε πως αυτά επικοινωνούνε μεταξύ τους και να δούμε αν αυτός ο τρόπος μπορεί να έχει κάποια σχέση με εμάς.
Ελεύθερος συνειρμός
Ο ελεύθερος συνειρμός είναι ένα από τα βασικά εργαλεία της ψυχοθεραπείας. Στη διαδικασία αυτή ο αναλυόμενος καλείται να εκφράσει λεκτικά όλες του τις σκέψεις χωρίς να τις λογοκρίνει. Στόχος της διαδικασίας είναι να εμφανιστεί το ασυνείδητο υλικό που ταλαιπωρεί τον αναλυόμενο έτσι ώστε αυτός να το επεξεργαστεί κατάλληλα και τελικά να καταφέρει να διάγει ένα βίο χωρίς αγκυλώσεις ή εκκρεμότητες από το παρελθόν.
Έρωτας - Άγχος (ηδονής)
Τι είναι ο έρωτας; Γιατί είναι τόσο σημαντικός; Πώς τον εκφράζουμε σωματικά και τι λειτουργίες εξυπηρετεί; Ποια η σχέση του με το άγχος (της ηδονής); Απαντήσεις σε διάφορες ερωτήσεις σχετικές με την σωματική έκφραση και λειτουργία των συναισθημάτων του έρωτα και του άγχους (της ηδονής).
(Η τέχνη του) Σώπα
Ο συγγραφέας και ακτιβιστής Αζίζ Νεσίν στο ποίημα 'Σώπα' περιγράφει γλαφυρά πως, ήδη από την παιδική μας ηλικία, μαθαίνουμε να μη (αντι)μιλάμε όταν βλέπουμε κάτι που μας φαίνεται άδικο ή/και μας προκαλεί αηδία κλπ. Επιπλέον, αναδεικνύει καθαρά ποιο είναι το κέρδος αυτής της πρακτικής και, τελικά, μας 'προτρέπει' να κόψουμε τη γλώσσα μας προκειμένου να αποφύγουμε μελλοντικά προβλήματα.
Θέλω μόνο να πω...
Στα εστιατόρια συχνά ακούμε τους σερβιτόρους να ρωτάνε τους πελάτες «Τι θα θέλατε να φάτε;» και αντίστοιχα ο κάθε πελάτης να απαντάει λέγοντας «Θα ήθελα μια μερίδα ...». Εν προκειμένω, είναι σαφές σε όλους ότι αν ο πελάτης επιθυμεί πχ πατάτες τηγανητές τότε ο σερβιτόρος θα του φέρει πατάτες τηγανητές (χάριν απλότητας θεωρούμε ότι το εστιατόριο έχει πατάτες τηγανητές). Με άλλα λόγια, ο σερβιτόρος έχει πρόθεση να ικανοποιήσει και θα ικανοποιήσει την επιθυμία του πελάτη. Επιπλέον, είναι σαφές ότι η επιθυμία του πελάτη αφορά τη στιγμή που γίνεται η συζήτηση με τον σερβιτόρο και θα υλοποιηθεί (σχεδόν) άμεσα και όχι στο (μακρινό) μέλλον.
Θύμα - Θύτης - Σωτήρας
Πολλές φορές έχουμε γίνει μάρτυρες μιας κατάστασης στην οποία οι κυρίαρχοι ρόλοι είναι ο θύτης, το θύμα και ο σωτήρας. Με τον όρο θύμα εννοούμε κάποιον που θεωρεί όχι μόνο ότι αδικήθηκε αλλά επιπλέον θεωρεί ότι δεν είναι ικανός να αναιρέσει την αδικία που υπέστη ή τουλάχιστον να ξεπεράσει το αίσθημα της αδικίας και να είναι λειτουργικός και αξιοπρεπής στην υπόλοιπη ζωή του. Αντίστοιχα, με τον όρο θύτης εννοούμε κάποιον που θεωρεί όχι μόνο ότι το θύμα μεμψιμοιρεί αλλά επιπλέον θεωρεί ότι το θύμα εξαρχής θα έπρεπε να είχε ακολουθήσει τις οδηγίες του ή τουλάχιστον θα έπρεπε να μη μεμψιμοιρεί. Τέλος, με τον όρο σωτήρας εννοούμε κάποιον που βλέποντας ένα θύμα, θα θεωρήσει όχι μόνο ότι αυτός έχει όλες τις ικανότητες - δεξιότητες που χρειάζεται για να βγάλει το θύμα από τη δύσκολη κατάσταση, αλλά επιπλέον θεωρεί ότι αυτός είναι που οφείλει να διευθετήσει τη δύσκολη κατάσταση ή τουλάχιστον θα πρέπει να ζητήσουν τη συνδρομή του.
Θυμός - Φόβος
Τι είναι ο θυμός; Γιατί είναι τόσο συχνός; Πώς τον εκφράζουμε σωματικά και τι λειτουργίες εξυπηρετεί; Ποια η σχέση του με το φόβο; Απαντήσεις σε διάφορες ερωτήσεις σχετικές με την σωματική έκφραση και λειτουργία των συναισθημάτων του θυμού και του φόβου.
Μύθοι Duss
Είναι γνωστό ότι οι πράξεις μας (καθ)οδηγούνται από τα συναισθήματα μας. Οι ενήλικοι άνθρωποι, όμως, συχνά αδυνατούν να συνειδητοποιήσουν ποιο είναι το συναίσθημα που τους καθοδηγεί. Ένας απλός, αλλά αρκετά αποτελεσματικός, τρόπος για να αποκτήσουμε αυτή την επαφή είναι να χρησιμοποιήσουμε τα παραμύθια. Ο λόγος που τα παραμύθια είναι τόσο αποτελεσματικά σχετίζεται με το γεγονός ότι περιέχουν πληθώρα φανταστικών ή/και σουρεαλιστικών στοιχείων που εκ των πραγμάτων μας βγάζουν έξω από στερεοτυπικές διαδικασίες ή/και αγκυλώσεις που εμποδίζουν την ανάδυση των συναισθημάτων.
Οι εκατό (ξένες) γλώσσες
Κάπου μέσα στον ωκεανό του διαδικτύου ανακαλύπτω πως ο Καρλομάγνος φέρεται να είπε:
«Το να κατέχεις μια δεύτερη γλώσσα είναι σαν να κατέχεις μια δεύτερη ψυχή».
Σε ένα άλλο σημείο του ωκεανού αυτού ανακαλύπτω πως οι Τσέχοι λένε :
«Ζεις μια νέα ζωή για κάθε νέα γλώσσα που μιλάς. Αν ξέρεις μόνο μία γλώσσα, ζεις μόνο μία ζωή'».
Λίγο αργότερα μέσα στον ίδιο ωκεανό ανακαλύπτω και το κάτωθι ποίημα - διακήρυξη του δασκάλου Loris Malaguzzi σχετικά με
τις γλώσσες που μπορούν να μιλήσουν τα παιδιά.
Παιχνίδι ερωτήσεων
Το παιχνίδι αυτό αποτελείται από τρεις ερωτήσεις και μπορούν να συμμετάσχουν όσοι/όσες είναι πάνω από έξι χρονών. Για κάθε ερώτηση ο ερωτώμενος παίκτης έχει χρόνο ένα λεπτό. Συμβουλεύουμε τον παίκτη να δίνει όσο το δυνατόν πιο απλές απαντήσεις. Παρότι δεν είναι μέσα στους σκοπούς του παιχνιδιού, μπορεί να ανακυρηχθεί νικητής ο παίκτης που έδωσε τις περισσότερες σωστές απαντήσεις.
Περί θεραπείας μέσω των τεχνών
Συνοπτική περιγραφή της θεραπευτικής αξίας και λειτουργίας της τέχνης. Η προνομιακή της θέση στη θεραπεία του ψυχικού τραύματος και η συσχέτιση με την συγχώρεση.
Περί σωματικής ψυχοθεραπείας
Συνοπτική περιγραφή των αρχών και του τρόπου λειτουργίας της σωματικής ψυχοθεραπείας. Η σχέση της και οι διαφορές της με την γυμναστική και τις τέχνες. Η αξία της αυτοπαρατήρησης στην διαχείριση των συναισθημάτων.
Περί χαρακτήρα
Τι είναι ο χαρακτήρας; Με τι μοιάζει; Ποιος είναι ο ιδανικός χαρακτήρας; Ποιες είναι οι βασικές παραλλαγές του; Πως προκύπτουν οι προβληματικοί χαρακτήρες; Προσομοιόζοντας τον χαρακτήρα μας με ένα μπαλόνι, δίνουμε αρκετές απαντήσεις σε διάφορες ερωτήσεις σχετικές με τα βασικά στοιχεία των διαφόρων χαρακτήρων.
Περί ψυχοθεραπείας
Τι είναι και πότε ολοκληρώνεται η ψυχοθεραπεία; Ποια είναι τα εργαλεία της ψυχοθεραπείας και πως καθορίζεται η πορεία της; Απαντήσεις σε αυτές και άλλες συνήθεις απορίες σχετικά με την ψυχοθεραπευτική διαδικασία και τον ρόλο του ψυχοθεραπευτή.
Πληγώνομαι - Θυμώνω - Πληγώνω
Μία από τις πιο δύσκολες στιγμές στις σχέσεις ενός ζευγαριού είναι αυτή κατά την οποία μια συνήθης διαφωνία καταλήγει σε έναν άνευ προηγουμένου τσακωμό κατά τη διάρκεια του οποίου ανταλλάσσονται εκατέρωθεν ιδιαίτερα βαριές κατηγορίες - μομφές. Οι βολές αυτές ενδέχεται να έχουν μια πραγματική βάση, αλλά σε κάθε περίπτωση θα γίνει προσπάθεια το κάθε επιχείρημα να μεγεθυνθεί στο μέγιστο δυνατό βαθμό με κάθε κόστος. Αν η σύγκρουση αυτή δεν σηματοδοτήσει το τέλος της εν λόγω σχέσης, τότε σίγουρα θα χρειαστεί αρκετός χρόνος ή/και προσπάθεια ώστε το ζευγάρι να επιστρέψει σε μια κανονικότητα.
Ρατσισμός VS Aποδοχή του εαυτού
Ο ρατσισμός ήταν και είναι ένα τόσο συχνό φαινόμενο που θεωρείται σχεδόν φυσιολογικό. Στη σύγχρονη εποχή έχει, επιπλέον, επενδυθεί και με λογικοφανείς - επιστημονικοφανείς θεωρίες που 'στηρίζονται' στην επιστήμη της γενετικής. Σε κάθε περίπτωση το τυπικό χαρακτηριστικό - διακριτικό στοιχείο του ρατσισμού είναι ο διαχωρισμός των ανθρώπων σε δύο κατηγορίες εκ των οποίων η μία είναι η καλή και η άλλη είναι η κακή. Συνήθεις διαχωρισμοί είναι αυτοί ανάμεσα σε μαύρους και λευκούς ή σε Έλληνες και ξένους ή σε Ευρωπαίους και Ασιάτες κλπ ανάλογα με τις περιστάσεις.
Συναισθηματική νοημοσύνη
Ο όρος συναισθηματική νοημοσύνη έγινε ευρέως γνωστός μέσω του ομώνυμου βιβλίου (Emotional Intelligence)του Daniel Goleman. Πριν ασχοληθούμε συστηματικά με τον όρο αυτό ας να δούμε την προέλευση του όρου από φιλολογικής πλευράς. Στην ιστοσελίδα του λεξικού Merriam - Webster διαπιστώνουμε ότι η λέξη «intelligence» είναι σύνθετη και προέρχεται από τις λατινικές λέξεις «inter» και «legere». Η λέξη «legere» με τη σειρά της είναι συγγενής με την ελληνική λέξη «λέγειν» που παραπέμπει ευθέως στη λέξη «λόγος». Έχοντας υπόψη τα ανωτέρω είναι σαφές ότι τόσο στα αγγλικά, όσο και στα ελληνικά ο όρος συναισθηματική νοημοσύνη παραπέμπει σαφώς σε μια διανοητική - λεκτική ικανότητα ή/και δεξιότητα.
Τι είναι συναίσθημα;
Η λέξη συναίσθημα προέρχεται από τη λέξη αίσθημα, που με τη σειρά της προέρχεται από το ρήμα αισθάνομαι και είναι ομόρριζη με την αίσθηση, την παραίσθηση, την ενσυναίσθηση και τη διαίσθηση κλπ. Κάθε φορά που χρησιμοποιούμε ένα από τα παράγωγα του ρήματος αισθάνομαι υπονοούμε ότι τα (μικροσκοπικά ή μακροσκοπικά) αισθητήρια όργανα μας λαμβάνουν σήματα από το περιβάλλον, τα οποία κατευθύνονται (συχνά διαστρεβλωμένα λόγω της παραμορφωμένης σπονδυλικής μας στήλης) μέσω του κεντρικού νευρικού συστήματος στον εγκέφαλο μας. Ο εγκέφαλος με τη σειρά του προσπαθεί (συχνά ανεπιτυχώς) να τα αποκωδικοποιήσει – επεξεργαστεί, έτσι ώστε να στείλει ένα νέο σήμα (συχνά διαστρεβλωμένα λόγω της παραμορφωμένης σπονδυλικής μας στήλης)μέσω του κεντρικού νευρικού συστήματος στα διάφορα μέρη – συστήματα του σώματος μας. Τα σήματα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα την αλλαγή της σωματικής μας κατάστασης.
Τι μου θυμίζεις...;
«Μου θυμίζεις τη μάνα μου, γι' αυτό σ' αγαπάω» είναι μια από τις συνήθεις απαντήσεις στο ανωτέρω ερώτημα και πιθανόν για το λόγο αυτό το σχετικό τραγούδι να έγινε μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της δεκαετίας του 1990. Για να είμαστε όμως τίμιοι, θα πρέπει να πούμε ότι και η απάντηση «Μου θυμίζεις τη μάνα μου, γι' αυτό με εκνευρίζεις» είναι εξίσου συνήθης και ας μην έχει γίνει λαϊκό άσμα. Γενικότερα μιλώντας, είναι συνηθισμένο ο συνομιλητής μας να μας θυμίζει κάποιον/κάτι άλλο και αυτό με την σειρά του να μας προκαλεί ένα συναίσθημα άλλοτε ευχάριστο και άλλοτε δυσάρεστο. Προφανές είναι πως πρακτικά οτιδήποτε μπορεί να μας θυμίσει κάποιον άλλο, μπορεί δηλαδή να είναι το χρώμα τον μαλλιών του, το ύψος του, ο τόνος της φωνής του, μια λέξη που χρησιμοποιεί, ένα άρωμα που φοράει κλπ.
Το δώρο του θυμού
Στο ομώνυμο βιβλίο ο Arun Gandhi περιγράφει μεταξύ άλλων την Πορεία του Αλατιού. Στην πορεία αυτή ο παππούς του, ο Mahatma Gandhi, περπατάει τετρακόσια χιλιόμετρα προκειμένου να φτάσει από το κέντρο της Ινδίας στα δυτικά παράλια της. Σκοπός του είναι να πάρει πίσω ένα αλατωρυχείο από τους Βρετανούς αποικιοκράτες. Φτάνοντας στην επίμαχη παραλία παίρνει ένα σβόλο αλατιού και με σηκωμένο το χέρι δηλώνει «Με αυτό το αλάτι τραντάζω τα θεμέλια της (Βρετανικής) αυτοκρατορίας!»
Το εμπάργκο ως ψυχικός μηχανισμός
Τι κάνει μια υπερδύναμη να τιμωρεί επί 60 χρόνια ένα μικρό, φτωχό κράτος, παρότι γνωρίζει ότι αυτή η πολιτική δεν αποδίδει; Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στη γεωπολιτική. Βρίσκεται κυρίως στον ψυχισμό. Η σχέση ΗΠΑ – Κούβας μοιάζει λιγότερο με διεθνή πολιτική και περισσότερο με μια σύγκρουση ανάμεσα σε έναν αυταρχικό γονέα και έναν έφηβο που αποφασίζει να αυτονομηθεί. Ο έφηβος αμφισβητεί και ο γονέας τιμωρεί.
Το καταραμένο ασυνείδητο
Στην ανθρώπινη ιστορία δεν υπάρχει τίποτα που να έχει τρομοκρατήσει τον άνθρωπο τόσο πολύ όσο το ασυνείδητο του. Μόλις στις αρχές του προηγούμενου αιώνα με τη βοήθεια του Freud και των υπόλοιπων ψυχαναλυτών άρχισαν οι άνθρωποι να ασχολούνται με το ασυνείδητο χωρίς να μπαίνουν αυτόματα σε κατάσταση πανικού. Οφείλουμε, μάλιστα, να παραδεχτούμε ότι ακόμα και επί των ημερών μας το ασυνείδητο εξακολουθεί να προκαλεί έντονη δυσφορία στους ανθρώπους.
Ψυχωτικός - Νευρωτικός - Γενετήσιος
Η κα Ερωτευμενάκη, η κα Μπουρίνια και ο κος Τρελαντώνης συναντιούνται μια Τετάρτη πρωί στο χασάπικο της γειτονιάς τους για να κάνουν τα καθημερινά τους ψώνια. Μπροστά τους είναι ένας πελάτης που έχει ζητήσει από τον χασάπη να του δώσει δέκα κοτόπουλα νωπά τα οποία όμως θα πρέπει πρώτα να του τα κόψει σε οκτώ κομμάτια. Ο χασάπης ξεκινάει αμέσως την παραγγελία και χρησιμοποιώντας επιδέξια το μεγάλο μαχαίρι του κόβει όσο πιο γρήγορα μπορεί τα κοτόπουλα που του έχει ζητήσει ο πελάτης του. Βέβαια, επειδή τα κοτόπουλα είναι πολλά χρειάζεται περισσότερος χρόνος από ότι στις συνήθεις παραγγελίες, οπότε και οι υπόλοιποι πελάτες περιμένουν λίγο παραπάνω από τις άλλες φορές.